Grzybica paznokci dłoni i stóp jest jedną z najczęściej spotykanych chorób paznokci. Stanowi 15-40% wszystkich schorzeń paznokci i około 30% zakażeń grzybiczych skóry i jej przydatków.

Infekcje grzybicze wywoływane są przez drożdżaki, pleśniowce i dermatofity, a warunki sprzyjające ich rozwojowi, to przede wszystkim ciepło i wilgoć. W tym artykule chciałabym pokrótce przedstawić, jak powstają i czym charakteryzują się wyżej wymienione rodzaje zakażenia.

Grzybica paznokci powodowana przez dermatofity.

Przyczyny występowania

Przyczyną tego rodzaju grzybicy są gatunki grzyba odżywiające się keratyną, z której zbudowana jest płytka paznokciowa. Zakażenie dotyczy głównie dorosłych, gdyż u dzieci szybki wzrost paznokci utrudnia osiedlanie się grzybów pod płytką. Choroba ta charakteryzuje się dużą zakaźnością i jest wieloletnim rezerwuarem grzybów chorobotwórczych. Przyczynami występowania grzybicy są najczęściej: ucisk mechaniczny (np. obcisłe buty), wzmożona potliwość stóp, starszy wiek, spadek odporności organizmu, zaburzenia endokrynologiczne oraz zaburzenia krążenia obwodowego. Grzybicę paznokci można zaliczyć także do chorób zawodowych u górników i żołnierzy, u których długotrwałe noszenie nieprzewiewnego obuwia sprzyja rozwojowi zakażenia.

Charakterystyka

Zakażenie grzybicze zaczyna się zwykle od wolnego brzegu paznokcia lub wałów bocznych. Zmiany chorobowe polegają na nadmiernym złuszczaniu się naskórka pod płytką, odwarstwianiu się paznokcia od łożyska, powstawaniu biało-żółtych plam i różnie nasilonej destrukcji płytki paznokciowej – od nieznacznego rozwarstwiania się i wykruszenia paznokcia, aż do jego całkowitego spełźnięcia. Niekiedy płytka ulega znacznemu pogrubieniu i przybiera postać szponowatą.

Fot.1. Grzybica paznokci rąk                                 Fot.2. Grzybica paznokci stóp

Ze względu na miejsce wniknięcia grzyba wyróżnia się obecnie 5 typów grzybicy paznokci:

1. DLSO (distal and lateral subungual onychomycosis – dalsza i boczna podpłytkowa grzybica paznokci). Zakażenie zaczyna się od wolnego brzegu paznokcia lub wałów bocznych. Powierzchnia płytki jest lekko matowa, gładka, o odcieniu białawo-żółtym, łuszczenie się naskórka pod płytką jest mało nasilone. Ten typ grzybicy często występuje w obrębie paznokci rąk.

Rys.1. Dalsza i boczna podpłytowa grzybica paznokci (DLSO).

2. PSO (proximal subungual onychomycosis – bliższa podpłytkowa grzybica paznokci). Zakażenie rozpoczyna się od wału paznokciowego i często jest poprzedzone uszkodzeniem płytki paznokciowej w tym miejscu. Na ten rodzaj zakażenia grzybiczego najczęściej narażone są osoby korzystające z usług kosmetycznych, takich jak manicure i pedicure.

Rys.2. Bliższa podpłytowa grzybica paznokci (PSO).

3. WSO (white superficial onychomycosis – biała powierzchowna grzybica paznokci). Zakażenie jest bardzo powierzchowne, dlatego paznokieć nie ulega znacznemu zniszczeniu. Proces chorobowy rozwija się w płytce paznokciowej, powodując jedynie zmianę jej zabarwienia na kolor biały, co sprawiło, że zakażenie to zyskało również nazwę choroby białych plam (white spot disease).

Rys.3. Biała powierzchowna grzybica paznokci (WSO).

4. EO (endonyx onychomycosis – wewnątrzpłytkowa grzybica paznokci). Zakażenie rozpoczyna się od wolnego brzegu paznokcia, od strony łożyska, jednak nie zajmuje go. Zamiast wnikać do łożyska, grzyb atakuje tylko płytkę. Ten typ grzybicy charakteryzuje się występowaniem białych plamek, jednak naskórek pod paznokciem nie złuszcza się, a płytka nie oddziela od łożyska. Zmianom tym z reguły towarzyszy grzybica skóry.

Rys.4. Wewnątrzpłytkowa grzybica paznokci (EO).

5. TDO (total dystrophic onychomycosis – całkowita dystroficzna grzybica paznokci). Polega ona na całkowitym zajęciu płytki paznokciowej w przebiegu nieleczonego zakażenia grzybiczego.

Rys.5. Całkowita dystroficzna grzybica paznokci (TDO).

Drożdżyca wałów paznokciowych i paznokci (Perionychia et onychia candidamycetica).

Przyczyny występowania

Czynnikiem powodującym drożdżycę wałów paznokciowych i paznokci jest grzyb z gatunku Candida albicans. Zwykle jest ona związana z wykonywanym zawodem (częste moczenie rąk, urazy mechaniczne).

Charakterystyka

W przypadku drożdżycy zmiany występują na pojedynczych palcach rąk. Rozpoczynają się od wału paznokciowego, w którym powstaje stan zapalny. Wał ten jest obrzęknięty, silnie zaczerwieniony, tworzy nawis pod płytką, spod którego przy ucisku wydobywa się treść ropna. Proces ten jest bardo bolesny. W następnym etapie zmiany obejmują płytkę paznokciową, która staje się szarobrunatna, matowa, przerośnięta i rozwarstwiona, aż w końcu oddziela się od łożyska.

Pleśnica paznokci (Acauliosis unguium)

Przyczyny występowania

Zakażenie wywołuje grzyb pleśniowy Scopulariopsis brevicaulis, a schorzenie dotyczy paznokci uprzednio zdrowych i niezniekształconych. Głównie są to paznokcie paluchów u osób starszych, jak też ludzi z zaburzeniami krążenia.

Charakterystyka

W przypadku pleśnicy paznokci początkowo stwierdza się jedynie zmianę zabarwienia. Zwykle nie ma stanu zapalnego w wałach paznokciowych. Występują charakterystyczne biało-żółte pasma, przeświecające z głębi przez płytkę i przebiegające wzdłuż osi długiej palca. W późniejszej fazie dochodzi niekiedy do nadmiernego łuszczenia się naskórka pod paznokciem oraz zmiany zabarwienia na kolor brunatno-brązowy. Pleśniowce nie są zdolne rozkładać keratyny, jak dermatofity, dlatego nie powodują destrukcji płytki paznokciowej.

Zapobieganie grzybicy.

Grzybica paznokci jest niezwykle zakaźna, dlatego dopóki wszelkie zmiany grzybicze na paznokciach nie ustąpią, stanowią one potencjalne źródło zakażenia. Bardzo ważne jest więc przestrzeganie kilku podstawowych zasad, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się choroby:

- nie należy korzystać ze wspólnego ręcznika,

- należy dbać o to, by dokładnie osuszyć stopy po kąpieli,

- mieć własne nożyczki lub cążki do paznokci,

- wchodzić pod prysznic w swoich klapkach,

- dbać o dokładne odkażenie brodzika lub wanny po każdej kąpieli,

- nie dopuszczać do zbyt długiego moczenia nóg w roztworze z mydła o niewłaściwym pH,

- nosić przewiewne obuwie.

Pamiętajmy, że grzybica paznokci jest poważną chorobą, której lekceważenie może mieć ciężkie skutki. Leczenie zmian grzybiczych jest uciążliwe i długotrwałe, dlatego należy zachowywać szczególną ostrożność w kontaktach z osobami zakażonymi. W zawodach stylisty paznokci i kosmetologa ryzyko zakażenia jest bardzo duże, więc jeśli nie jesteśmy pewni, czy dana zmiana jest grzybicą, czy jedynie schorzeniem łudząco do grzybicy podobnym, nie wolno wykonywać żadnych zabiegów na zmienionych paznokciach. Osobę z takimi zmianami należy niezwłocznie wysłać do dermatologa na badanie mykologiczne, które jednoznacznie potwierdzi lub wykluczy obecność grzyba. Ważne jest też, aby jak najszybciej wprowadzić leczenie, gdyż choroba ta jest zagrożeniem nie tylko dla osoby zakażonej, ale również dla jej otoczenia.

Autor:

Inga Łaszkiewicz